wiersz o Bitwie pod Grunwaldem

Wiersz o Bitwie pod Grunwaldem

Powstał w pierwszej połowie XV wieku. Jest łacińskim wierszowanym sprawozdaniem z wyników bitwy pod Grunwaldem. Metrum tego utworu to leonin, średniowieczna odmiana heksametru daktylicznego. Liczy 26 wersów. Zachował się w jednym z rękopisów Rocznika świętokrzyskiego, sporządzonym w pierwszej połowie XV wieku przez Jana mnicha z Jędrzejowa, prawdopodobnie w Mogilnie. Autor jest nieznany.

Poniższe wydanie raz przypisy pochodzą z:

Kazimierz Liman, Antologia poezji łacińskiej w Polsce, Średniowiecze, Wydawnictwo Naukowe, Poznań 2004. Autorem polskiego przekładu jest J. Sękowski.


DE PROELIO AD VICUM GRUNVALD COMMISSO (1)

Anno domini MC quattuor iungeque deno
Luce missorum in orbem apostolorum
Ense Polonorum cecidit gens Teutunicorum,
Quam manu forti dei, stravit robur Wladislai,

Regis Polonorum, pateant sibi portae polorum.
In campo Grunwalt(i) C milia sunt numerati
Et dum dorsa darent et ad fluvium properarent
Drwacza sic dictum, sunt passi totaliter ictum.
Quadraginta merguntur milia fertur ut puniuntur.

Cruciferi fere tunc omnes interiere.
Magister Wolricus, Polonorum inimicus.
Captorum numerus tria milia extitit vel plus.
Si scire vis numerum armatae Theutonicorum
Gentis, dico vero, quod tunc in bello fuere

Milia dic centa adiungendo quadraginta
Milia, sic scias quod scire tu cupiebas.
M quater peditum fuere sit tibi centum
Ioppis induti, securibus, gladio cincti.
Numerus illorum turbam facit plurimorum

Hominum et fantur, quod et ei hi morte puniebantur.
Ante castella facta sunt plurima bella.
Post haec et caesi quam plurimi sunt quoque laesi,
Dum fide fracta, servaverunt sua pacta
Incolae terrarum Prutenorum, sed amarum

Potum sensissent, si pacem non inissent,
Et foedera non ficta. Sunt haec verissime dicta.


O BITWIE POD GRUNWALDEM

Roku pańskiego tysiąc czterysta dziesiątego,
A był to dzień przecie, gdy apostołów rozesłano po świecie(2),
Od miecza Polaków zginął lud Krzyżaków,
Który dzielną ręką Boga zmiażdżyła Władysława potęga sroga,

Króla Polaków; niech mu otworem stoją wrota do niebieskich szlaków.
Pod Grunwaldem w owej chwili aż sto tysięcy(3) liczyli.
A gdy rzucili się do ucieczki i wszyscy w kierunku rzeczki,
Co się zowie Drwęca, biegli, co do jednego polegli;
Za karę czterdzieści tysięcy woda wchłonęła naprędce.

Krzyżaków wszystkich bez mała jednocześnie śmierć zabrała.
Zginął Ulryk(4) , mistrz zakonu, nieprzyjaciel Polonów.
Jeńców liczba trzech tysięcy była, a może więcej.
Gdy chcesz wiedzieć, to powiem, ilu ludzi mieli Teutonowie,
Co wystąpili zbrojnie: więc było ich na wojnie

Tysiąc sto i czterdzieści; w ten sposób niech ci
Będzie ci wszystko wiadome, co wiedzieć pragnąłeś.
Ci, co walczyli pieszo, stali wielce liczną rzeszą,
Pancerze przywdziali, a topory i miecze przypasali.
Liczba wielka straszliwie, że ich policzyć było niemożliwe.

I trzeba dać temu wiarę, że ich także śmierć zabrała za karę.
A przed obozem przytem stoczono najwięcej bitew.
Potem byli zabici, a bardzo liczni ranami pokryci,
Gdy, gardząc danymi słowy, nie dotrzymali umowy
Mieszkańcy pruskiej ziemi, ale gorzkiemi

Kroplami by się napoili, gdyby o pokój rozmów nie toczyli
I o prawdziwe przymierze. Niech w te słowa każdy wierzy.

-----------------------------------------------------------------------------------
(1)Podstawa tekstu: Rocznik świętokrzyski do r. 1490, wyd. A. Bielowski, MPH, t. III, Lwów 1878, s. 85.
(2)Dzień rozesłania apostołów przypada na 15 lipca.
(3)Podjęta w nauce weryfikacja tych liczb (S. M. Kuczyńki, J. Dąbrowski) ujawniła, że siły walczących stron były niemal równorzędne. I tak zakon wystawił 21 000 konnych, ok. 5 000 pieszych, nie licząc czeladzi. Wojska Jagiełły liczyły łącznie ok. 29 000 jazdy, a nadto 2 000 piechoty.
(4)Ulryk von Jungingen (zm. 1410), wielki mistrz krzyżacki, obrany w 1407r., prowadził politykę zmierzającą do rozbicia unii Polski z Litwą. W 1409 r. uderzył na ziemię dobrzyńską, podejmując wojnę polsko-krzyżacką.



DE EODEM PROELIO (5)

Anno milleno quadringentesimo deno
Augusto sub mense cruciferi strati sub ense
Regis Poloniae, post missarum sollemnitatem
Die sanctorum divisionis apostolorum.


O TEJŻE BITWIE (6)

W roku Pańskim tysiącznym i czterysetnym dziesiątym,
Tuż przed miesiącem sierpniem polegli Krzyżacy od miecza
Króla Polski, a było to po mszy uroczystej
W dniu rozesłania świętych apostołów.

-----------------------------------------------------------------------------------
(5)Podstawa tekstu: Rocznik miechowski, wyd. A. Bielowski, MPH, t. II, Lwów 1872, s. 894.
(6)Autor nieznany. Metrum: leoniny. Drugi wiesz wygląda jak krótsza wersja pierwszego, nie możemy jednak być pewni, czy napisała je ta sama osoba. Nie wiadomo nawet, czy w ogóle są ze sobą powiązane z uwagi na to, że znalazły się w dwóch różnych rękopisach

przygotowała Alina Pielich